Sivut kuvina
PDF
ePub
[graphic]

Romam adiit: pacificat imperium restituitque inolitas leges, in amiciciam imperatoris et civium et provincialium summis meritis se mittit, proditori suo nullam significans simultatem. Casu coniu5 gem inter pauperes pauperrimum invenit, quem nutriri fecit. Coram proditore suo narrari fecit praedictam perdiccionem (lies: prodicionem) ad delectaccionem convivarum. Tunc demum se aperit: iudicatur in mortem ex confessione sua, redit 10 pauper (Hs parumper) ad res suas et illa ad coniugem suam.

Anm. Vgl. über diese das Wettemotiv (G. Paris, Le Cycle de la gageure = Romania XXXII (1903), 481-551) enthaltende Erzählung Hulme, A middle English Addition to the Wager Cycle = Modern Language Notes XXIV (1909), 218-222. Das lat. Original des mittelenglischen Textes hat sich somit inzwischen auffinden lassen.

.

kynde of clothis beryng hym silf evene to the kyng in manyfold seruice in the friendship of the kyng hym bare, as myght be in curtesye most swift and light as admynistratrice of al the realme. The kynges rentis wern infinytily mul- 5 tiplied bi his providence. Than themperour of Rome dede; his yong sone whan he empired in the empire, herd of the sapient wisdom of hym of Alisaunder, sent hym to Rome, peased thempire, restored soft and easy lawes, 10 into the friendship of themperour and the citezeins and the provynce with his high merites, nat puttyng hym silf any symulacioun or token vnto his traitour. Bi hap and fortune fond hir husbond among poore folk most porest and dide 15 hym to be nurisshed. And bifore his traitour dide to be rehersed his treason bifore the citezeyns; that don arraied a feste to the delectacioun that is to say of felawship and festers; than at the last he opened and deemed into 20 deth of his owne confessioun. The pore man went his wey and she to hir husbond.

III.

Quidam volens castigare nepotem suum et ab illiscito retrahere amore mulierum et ex innumerabilibus adversitatibus, quae huius rei gracia 15 saepe contingunt (Hs contigit), cuiusdam clerici pavorem scribere curavit.

Erat vir quidam praepotens, habens uxorem. Qui quadam die a domo sua itineris spacio unius diei ad quoddam placitum perrexit. Mulier vero 20 per sui viri absenciam quendam clericum, amatorem suum, sub obscura nocte advocavit. Qui cum obscoeno concubitu perfruerentur, ex improviso maritus rediit, obvium enim fuerat in itinere qui placitum protelaverat. Cui venienti omnis 25 familia cum luminaribus occurrit. Quod clericus audiens, quo verteret se penitus ignoravit. Tandem latenter egressus et prae nimio pavore stupefactus, quid ageret, quo se verteret vel per quem aditum a curia exiret, penitus ignorabat. 30 Audiebat enim omnem familiam, ut fit in tali negocio, commotam et ad ea, quae domino et sociis suis et equis erant necessaria, praeparanda huc illucque cursitantem. Interim mulier, quam

Sucheon willyng to chastice his nephew or cosyn and to withdrawe hym from the vnlieful love of wymmen and from the vnnumerable ad- 25 uersites whiche often tyme fallith of this vnhappy thyng, of suche a clerk dide to write the pavour, basshidnes and the dreede:

Suche a myghti man ther was whiche suche a day from his house the space of a daies jorney 30 went to his place. The wif forsoth for hir housbondis made sure suche a clerk hir love cald in the derk of the nyght. Whiche while of the fowle lust that thei vsiden, the husbonde vnavised and vnwares com hom ageyne. Forsoth ther 35 mette hym in his jorney whiche plesaunt thynges hym told. To whom al his houshold meyne mette hym with lightis. The clerk heryng that wherfor to torn hym vtterley he wist nat, only out of the chamber hee went for to huyde hym, and 40 for overmoche dreede so astonyed that he wist nat wher to torne hym or bi what wey to go out of the court, vtterly he wist nat. Forsoth. also he herd al the houshold as in suche a busynes evene moeved and to the thynges whiche to 45

[ocr errors]

impia mordebat consciencia, pro metu, ne cum clerico caperetur, sollicita occurrit marito, verbis delinans, ne aliquid suspicaretur de perpetrata nequiscia, volens si posset non solum eum, sed 5 socios omnes simulata leticia, ne alicuius rei gracia foras egrederentur, quasi tam citae regressionis causas requirendo, se laetam in quantum poterat contra amicum ostendendo, retinere. Miser vero in angulo latitans propter metum familiae, 10 donec omnes sopirentur, non est ausus a curia exire; sciebat enim se privari vita, si eum tali hora ibi invenisset aliquis de domini familia. Qui in tanta positus angustia, nullius reperiens fugae subsidia, vidit tonellum. ex ima 15 parte fundo carentem intra domus atria. Quem dum vidit, illuc tendit, volens ibi se abscondi; subintravit imminensque periculum evadere sic speravit. Sed mox illi pavitanti coepit pavor augmentari. Nam erat ursus ligatus in curia illa: 20 qui catenam suam rupit. Quem canes insectantes, hac illacque sequentes et morsibus attrectantes, illum gradu retrogresso in tonellum supradictum subintrare coegerunt. Accurrensque familia cum fustibus et vi magna volens ursum 25 extrahere non valuit perficere. Erat autem corpus absconditam totum nisi caput solum. Huius rei gracia, ut foras expellerent, currunt ex altera parte fundum tonelli proicere. Miser intus, qui latuerat, tremens, gemens, Deum orat et ne pos30 sint confringere, multo tenet conamine. Pede vero pulsat ursi dorsum et capite tenet fundum; velit nolit ursus fugit, et miser latens sic remansit. Huius rei sectatores non sint huius imme

mores.

the lord and his felawship and to hors wern necessary here and ther ran and arraied. In the meane while the wikked wif was so gnawen in hir conscience for dreede lest she shuld be take with the clerk, mette hir husbond with faire 5 delicious wordis that he shulde nat be suspect of hir cursed deedis, willyng if that she myght, nat only hym, but al his felawship in like gladnes, lest anythyng with grace issued without furth as only the cause of his so soone comyng 10 to require, she beyng glad in asmoche as she myght to withhold as to shewe agenst a friend. The wretchid clerk huyding in a corner for the dreede of the houshold meyne, til al wern housed, was nat so hardy to go out of the court. 15 Forsoth he knew hym silf to be prived of his lif if he at suche tyme he wer ther founde of any of the lordes meyne. Whiche put and sette in sofraite an angwissh, seeyng nowher no subsidie refuge nor help whider to flee, sawe 20 a tonne of the whiche that on end was out lay in the porche of the house. The whiche forsoth whan he had seen, thider tended and willyng hym silf ther to huyde entred in, hopyng to escape the perel folowyng. But with the maner 25 of that fere and basshidnes his drede bigan to augmente and to encrease. For whi ther was a bere tied in the court, the whiche brak his cheyne at the discours and rennyng of the servauntis whom the houndis foloweden hider and 30 thider and in their pursute hym bote and driew and of veray neede coarted hym to entre into the tonne above saide. The meyne and seruauntis fallyng to with grete and stavis willyng to drawe hym out myght nat performe it, whos body 35. was al hid save only the hede. The grace of this maner thyng of theym withouth furth expelleden ran to that other part of the tonne to cast out the bottum. The wretche whiche was hid withyn tremblyng, quakyng and wailyng, 40 praieng god that thei myght nat breke it, hield fast with al his myght and with his feete knocked and smote on the beres bak and with his hede he hield the bottum; so the bere, wold he nold he, fled and the wretche huydyng remayned. 45 The suters of this thyng ne bien thei nat of this vnremembred.

[ocr errors]
[graphic]

Paris, Bibl. Nat. lat. 16505 (P9), fol. 179vb. Hinter den Worten: Jam potes si vis ad lectum venire et ibi quiescere (U. T. S. 14, 25) ist folgende Geschichte eingefügt, die gewissermassen eine Fortsetzung zum Ex. IX bildet:

[ocr errors]

Accidit autem post ea quod ille vir iret ad nundinas et citius quam crederet mulier eius, rediens pulsavit ad ostium et clamavit. Quae valde perterrita nescivit, quid faceret de leccatore suo quem secum habebat, nesciens ubi posset eum abscondere. Quae occurrit tamen marito suo et aperiens ostium finxit se esse laetam, et dicto vale" dixit: Domine, Deus visitavit nos sicut mihi 5 videtur, quia bene videtis de pravo oculo vestro. Quod negans incepit mulier affirmare dicens: Domine, modo claudatis bonum oculum et respicite de pravo, quid est hic, et iterum cum alio! Tunc dicens: Domine, bene claudatis bonum et bene respiciatis de alio! Et sic discessit eius leccator illo claudente bonum oculum.

Gleich dahinter ein anderes Exemplum von Weiberlist (fol. 180ra):

Quidam adamavit uxorem cuiusdam, qui iactavit se et vadiavit quod haberet quicquid ille 10 habebat, si vellet. Quod sciens mulier redeunte marito obstruxit nasum suum fingens quod muscum foetebat maritus suus. Qui quaesivit ab ea causam; et dixit quod habebat dentem putridum et foetentem, et quod nullus posset durare iuxta eum, nisi traheretur. Qui credens ei mandavit tractorem, cum quo prius locuta fuerat mulier. Et traxit dentem sanum, quem ostendit mulier. Quem dedit leccatori. Et sic illum ostendit leccator sociis suis, cum quibus vadiaverat se et lucratus est. (Cf. Jacques de Vitry, Exempla, ed. Crane, N:o 248, p. 104, p. 238.)

[merged small][merged small][ocr errors]

15

Fol. 187va sind hinter der Geschichte vom zu lange verweilenden Diebe (u. T. Ex. XXX) folgende Geschichten eingeschaltet:

1) Exemplum quod pater non debet se expectare ad filios post mortem. Quidam dives habebat tres filios, quos vocavit coram se, cum esset in articulo mortis, et ait seniori: Nosti, fili carissime, quod multas tibi relinquo divitias, quas ego propter te et fratres tuos acquisivi et servavi et parcius quam debui pauperibus subveni; propter quod nodo vadam ad poenas purgatorii. Nunc mihi dic: quid daturus et facturus es pro anima mea? At ille plurimarum celebrationem missarum et quamdiu viveret largissimas dixit se facturum elemosinas. Idem pro

20 misit secundus natus. Pater igitur benedicens eis et laudans eos pro tanta promissione interrogavit filium suum minimum, quid facturus et quid daturus esset pro anima eius. Cui ille: Tibi, pater, iuro et firmiter servabo nunquam nec unum denarium de omnibus hiis, quae mihi contingunt, pro anima tua me daturum. Quem cum pater offensus malediceret, ait: Audi, pater carissime, consilium meum et quam diu vivis, bona tua pro te ipso distribue, nec auxilium animae tuae, quam ipse iuvare potes, 25 committe mihi aut alii, nec quaeras quod post mortem fiat tibi chandellus (Hs chandellum) attendens illud Catonis: Plus aliis de te quam tu tibi credere noli. Propterea ergo, pater carissime, et similia fratribus meis promitterem, sed animadverte: Quomodo nos possessores harum divitiarum facti ipsas. distribuere pro te debeamus, cum tu amore nostri nobis eas tradas nec te ipsum iuvare velis? Certe, quivis nostrum utilitatem suam plus diligit quam tu, et de te minus sollicitus erit quam tu sis. 30 Hoc audito pater coepit iuniorem filium suum deosculari et praeferre duobus reliquis, ideo quod ipse solus sibi dixisset veritatem, et ante mortem suam divitias largissime pauperibus erogavit. - Augustinus ad Macedonium: Nemo potest veraciter amicus esse hominis, nisi primituo fuerit ipsius veritatis. Pater: Qui diligit iniquitatem, odit animam suam; sed qui sibi nequam, cui bonus?

[ocr errors]

2) Exemplum quod non debent se depauperare patres, ut bene maritent filios suos.

5

a) Quidam dives unicum habebat filium, cui in vita sua dedit omnia, quae habebat, ut filius melius et divitius se posset maritare. Veniens itaque uxor filii in hospitium soceri coepit eius praesentiam aegre ferre, conquerens quod frequenter tussiendo nocturno tempore rumperet sompnum eius; sicque factum est quod pater a domo remotus dimota in quadam casula habitaret et filius suus, cui omnia contulerat, valde tenuiter ei provideret necessaria. Mittebat autem sibi cotidie victum tenuem per filium parvulum quem habebat, non sustinens quod pater eius domum suam saltem tempore prandii frequentaret. Quodam autem anno appropinquante hyeme rogavit filium suum per parvulum filium, ut sibi in aliqua veste contra hyemem provideret. Qui dum renueret et filium suum increparet, tandem parvulus, qui compatiebatur avo suo, fletu obtinuit quod ad vestiendum senem quidam pannus grossus emptus fuit. Visum est autem illi nequam filio quod pater suus nimis habéret, 10 si totum illum grossum pannum haberet et divisit illum per medium et dedit puero filio suo medietatem, ut portaret avo suo, ut pro tunica faceret scapulare. Quem accipiens filius dixit patri suo: Pater, da michi aliam medietatem. Cui pater: Quid facies? Respondit puer: Ego servabo, quousque tu eris senex, et faciam tunc tibi tunicam vel scapulare, sicut facis patri tuo, avo meo, et certe non amplius dabo tibi. Hoc audiens pater pueri compunctus coepit flere et ait intra se: In caput meum 15 istud redundabit. Et vae mihi, cum senuero, nisi melius exemplum dedero filio meo! Et statim fecit parari bonas vestes patri suo et reduxit eum ad domum relinquens ei pulcriorem thalamum et lectum et faciens eum sedere in capite mensae et exhibens ei omnem reverentiam et honorem quem potuit, ut hoc exemplo puer edoctus suis parentibus posterius esset.

b) Quidam homo fuit in Rothomagensi diocesi, qui [cum] uxore sua cessit omnibus bonis suis 20 filio suo unico, ut ille sponsam duceret ditiorem. Filius autem fideliter promisit quod habundanter patri et matri, quamdiu viverent, provideret. Separatim autem patri et matri habitantibus primo satis habundanter providit filius; tandem claudens viscera pietatis nimis eos tenuiter procuravit. Quodam autem die dominico vidit mater carnes ferri ad domum filii et dixit marito: Diu est quod non satis comedistis. Ite ad domum filii vestri et invenitis ibi bonam assaturam. Tempore itaque prandii 25 venit pater pulsans ad hostium. Statimque filius impiissimus assaturam, quam ad comedendum iam in partes diviserat, iussit abscondi. Intrante autem patre interrogavit. quid vellet. Qui respondit: Volebam hic prandere putans hic aliquid boni esse paratum, quia fame torqueor. Vides, ait filius, quod habemus: accipe hos duos denarios et eme tibi et matri meae, quod comedatis. Exeunte autem patre flente clausum est ei ostium post talos, et assatura reportata est. Et cum filius frustrum assa- 30 turae ad comedendum ori suo applicaret, versum est in buffonem et insiliens faciei eius sic ei adhaesit, ut pedes superiores cum duabus maxillis eadem caro fieret et reliquum corpus ante os eius dependerit. Statimque vocato presbitero presentatus est archiepiscopo, peccatum suum confitens et rem gestam per ordinem narrans. Archiepiscopus autem habito consilio ei pro poenitentia iniunxit, ut iret ad maiores villas Franciae et coram notatis iuvenibus et pueris factum narraret, ne quisquam 35 auderet de cetero parentes contempnere, sed sicut praecepit Dominus honorare.

Eodem tempore frater Johannes de Magnoponte de ordine Praedicatorum cum aliis iuvenibus vidit illum hominem Parisiis sicut dixit.

[ocr errors]

(Zu a) 'Houce partie' cf. Gröber, Grundr. II, 907. u. die dort cit. Lit. zu b) Etienne de Bourbon, Anecdotes historiques ed. Lecoy de la Marche Nr 163, p. 140 f.).

*

*

3) Exemplum de virginitate.

Audivi quod quidam symia in curia cuiusdam divitis soliti facere distributiones pauperibus in gremio cuiusdam puellae, pauperculae virginis, se incumbebat semper omnibus aliis dimissis nec poterat 40 a gremio illius avelli, nisi quod aliquando ad mensam domini ibat et ibi subripiendo panem et

[graphic]

carnes et quaecumque poterat illi virgini ferebat. Quo comperto convenit dominus quod illa virgo cotidie veniret. Et sic semper fecit symia ille; tandem autem contigit quod quidam garcon eam defloravit. Quae postmodum illi symiae intantum displicuit quod statim ad guttur illius saltavit et eam strangulasset, nisi foret abmissa ab illo symia illa puella. Si autem animal irrationale habuit 5 tantum zelum de virginitate, quantam habet Christus virgo et sponsus virginum, quantam etiam debemus habere?

*

4) Exemplum contra illos qui quaerunt orationes bonorum et nolunt emendare vitam suam. Nota de illo, qui visitavit socium suum. Qui intraverat abbatiam et ipse moratus in scalis acquisiverat plurimas praebendas, et cum iret ad ipsum, quaesivit monachus, quomodo illi esset. Qui respondit: Bene, quia in via sua venerat per tres abbatias et fecerat so commendari orationibus 10 eorum. Cui respondit monachus quod fuit quidam burgensis, qui dum graviter infirmaretur, mandavit phisicum; et cum ille venisset, dixit burgensis quod nullam reciperet medicinam nec ostenderet urinam, sed ascenderet sanctam aram (Hs arrham) et acciperet librum et legeret in eo quicquid vellet, ut verbis et carminibus eius salvaretur. Et ille quasi delusus, iratus recessit. Et similiter secundus et tertius. Et tu sic facis: potionem penitentiae accipere [vis] nec vis ostendere urinam in confessione, 15 sed orationibus aliorum quasi carminibus vis sanari.

Laon (La), fol. LXX":

Hospitati sunt duo latrones in domo cuiusdam bonae matronae. Dant ei in custodia bursam pecuniae, iniungentes ei quod bursam illam non redderet alteri eorum sine altero. Alter eorum venit ad illam solus, sicut consueti erant defraudare alicui. Bursam petit dicens quod venit pro communi negotiatione eorum, quia socius suus expectat eum in villa pro mercatura eorum. Credens ei et videns 20 quod alter eorum erat, tradidit ei bursam. Venit postea socius alius bursam quaerens. Respondit se eam iam tradidisse socio suo. Dicit ille quod de socio suo nihil scit, sed bursam tradiderunt ei ita quod alteri eorum non traderet illam sine altero. Vocat illam latro coram iustitia. Consulit bona matrona quendam bonum vicinum suum qui respondet pro ea et factum cum conditione repetens respondet: Amice, ista domina confitetur se recepisse bursam talem a vobis et sub conditione hac quod alteri vestrum non redderet illam sine altero. Modo adduc socium tuum tecum, et reddet vobis 25 bursam.

(Cf. Chauvin, Bibliogr. des ouvrages arabes VIII, 63.)

London, Brit. Mus. Harley 3938 (H3), fol. 99 steht hinter den Worten: diu durant ei possessa (u. T. S. 30, 16) steht folgender Excurs:

Alius: Cave tibi ne aliquid facias vel dicas iratus, quia hoc habet natura humana ut animo quoquo pacto turbata in vero falsoque discernendo discretionis careat oculo. Alius: Quatuor sunt quae adiuvant post mortem: oblationes sacerdotum, orationes iustorum, elemosinae carorum, ieiunia amicorum, nec tamen adiuvant post mortem quae in hac vita non promeruit. Alius: Tres infelicitates sunt 30 in homine: prima in eo qui nescit et non interrogat, secunda in eo qui scit et non docet, tertia in eo qui docet et non adimplet. Alius: In electione viri spectanda est virtus, genus et sapientia, in eligenda uxore pulchritudo, genus, amicitia, mores cum honestate. Alius: Tria sunt quae mentem vagam stabilem faciunt: vigiliae, meditatio et oratio.

« EdellinenJatka »